NASZE MAGAZYNY:
Najnowszy numer:

Zapoznaj się z zawartością
najnowszego numeru magazynu
Magazyn Dźwig 4/2018
Prenumerata
Aktualności
Archiwum czasopism
Historia dźwigów w PRL – ciąg dalszy

fot.Paweł Sienicki (4)
Opisane w poprzedniej części zabiegi przyczyniły się do znacznego wzrostu ilościowego montowanych i produkowanych dźwigów, ale nie rozwiązywały zasadniczego problemu - produkcji nowoczesnych, wydajnych i o wysokiej jakości dźwigów o sterowaniach zbiorczych i grupowo-zbiorczych.

Ciągle były to tylko dźwigi o sterowaniu przestawnym i o ograniczonych prędkościach podnoszenia – a budownictwo mieszkaniowe nie tylko wzrastało ilościowo, ale także i wzwyż. Koniecznością stało się zastosowanie sterowań zbiorczych i grupowo zbiorczych. Ten system bardzo wydajny, jako jedyny rozwiązywał transport nie tylko w wysokich budynkach mieszkalnych, ale także w obiektach użyteczności publicznej i hotelach.

Zakup licencji

Sytuacja ta wymusiła konieczność podjęcia prób poszukiwania i podejmowania rozmów na temat zakupu licencji. Pod te potrzeby opracowano następujący konspekt określający wymagania, które mogły rozwiązać problemy produkcyjne, jak też zaspokoić wzrastające potrzeby budownictwa wysokiego i zabezpieczając wydajną i bezawaryjną eksploatację dźwigów osobowych.
Zaznaczyć trzeba, że ten problem nie występował w eksploatacji dźwigów towarowych eksploatowanych w zakładach przemysłowych. A więc konspekt warunków zakupu licencji przedstawiał się następująco:

Arkusz porównawczy oferentów licencji:
Charakterystyka oferenta:

I. W jakim stopniu zakres oferowanej licencji spełnia warunki ustalone w porozumieniu międzyresortowym z dn. 4.10.63 r. i z dn.16.11.1963 r.
l. Udźwig: 320 - 1600 kg
2. Prędkość: 1,7 - 2,5 m/sek
3. Sterowanie: zbiorcze, grupowo zbiorcze, programowe
4. Napęd: reduktorowy 1,7 - 2m/sek, bezreduktorowy 2,5m/sek
5. Kabiny: drewniane i blaszane
6. Drzwi szybowe: automatyczne i półautomatyczne
7. Rama kabinowa z aparatem chwytnym poślizgowym
8. Zderzaki hydrauliczne
II. Warunki licencyjne
1. Czas trwania licencji
2. 0płata podstawowa
3. 0graniczenia eksportowe
4. Zakres i forma dokumentacji
5. Język, w jakim dostarczona będzie dokumentacja
6. Jakie ważniejsze zespoły nie są zawarte w licencji
III. Charakterystyka konstrukcyjna – ważniejszych zespołów
1. Reduktory ślimakowe
2. Kabiny
3. Drzwi automatyczne
4. Aparatura sterownicza
5. Maszyny elektryczne
a. Silniki prądu stałego
b. Przetwornice
6. Układy regulacyjne
IV. Charakterystyka technologiczna
1. Reduktory ślimakowe
2. Kabiny
3. Drzwi szybowe
4. Kontrola techniczna
V. Różne
l. Wielkość produkcji ogółem *)
2. Wielkość eksportu *)
3. Komu udzielono dotychczas licencji
*) Dane orientacyjne

Ostatecznie w 1965 roku zakupiono licencję na produkcję dźwigów osobowych od szwedzkiej firmy ASEA Graham. Wybranie tej firmy było, w tamtym okresie, najbardziej przydatne i korzystne dla naszych potrzeb pod względem ekonomicznym, technicznym i pod względem odpowiadających Zakładowi Urządzeń Dźwigowych rozwiązań konstrukcyjnych oraz stosowanych technologii wytwarzania.

Zaznaczyć należałoby, że wybór ten nastąpił po przeprowadzeniu rozmów i rozeznaniu proponowanych warunków firm europejskich - będących w czołówce producentów dźwigów pionowych elektrycznych o nowoczesnych rozwiązaniach i konstrukcjach.

Zakres licencji obejmował produkcję dźwigów osobowych o prędkości 1 m/sek udźwigu 6-12 osób oraz dźwigów osobowych o prędkości 1,7 m/sek i 2,5 m/sek dla 6-12 osób. Przyjęto sterowania grupowe, grupowo-zbiorcze, w górę i w dół, które charakteryzują się tym, że ten dźwig przyjeżdża po pasażera, który znajduje się bliżej. Są to dźwigi, które zapamiętują wezwania kolejnych użytkowników. Tradycyjne, produkowane wówczas dźwigi, gdy znajdowały się w ruchu, nie zauważały oczekujących, nie zabierały ich po drodze i nie odbierały w czasie jazdy kolejnych zleceń.

Przewidziano drzwi szybowe półautomatyczne i automatyczne. Powyższe rozwiązania pozwalały eliminować import dźwigów do Polski, jak również stworzyć możliwości eksportowe. Zakład wkroczył w nową fazę rozwoju. Z perspektywicznych planów budownictwa - do 1985 roku - zakładano, że liczba mieszkań budowanych w domach wysokich powyżej 11 kondygnacji będzie po 1970 roku kilkakrotnie większa niż dotychczas - czyli zapotrzebowanie na dźwigi będzie wzrastać w szybszym tempie, niż to było dotychczas.

Następuje dalsza rozbudowa Zakładów Urządzeń Dźwigowych, buduje się nowe zakłady produkcyjne pod z góry określony program produkcyjny i proces technologiczny. Tak więc powstaje Zakład Produkcyjny w Mławie (125 km na północ od Warszawy) – który specjalizuje się w robotach blacharskich tzn. produkcji drzwi szybowych, obudowy aparatur elektrycznych i kabin metalowych.

Nowy Zakład Produkcyjny w Bolęcinie k / Płońska (78 km na północ od Warszawy) specjalizuje się w produkcji dźwigów towarowych o udźwigu 100 i 200 kg oraz części do dźwigów.

Koniecznością staje się poprawa organizacji pracy przy montażach dźwigów na budowach. Dlatego powstaje Zakład Montażu Dźwigów w Warszawie, który ma 7 oddziałów rozmieszczonych na terenie kraju w większych miastach wojewódzkich: Oddział Montażowy w Warszawie, Oddział Montażowy w Katowicach, Oddział Montażowy w Krakowie, Oddział Montażowy w Poznaniu, Oddział Montażowy w Łodzi, Oddział Montażowy w Gdańsku i Oddział Montażowy we Wrocławiu. W założeniu przyjęto, że każdy z nich oprócz wykonywania montażu dźwigów będzie specjalizować się w produkcji poszczególnych części dźwigowych. Zakłady zajmują się także konserwacją dźwigów tradycyjnych o sterowaniu przestawnym, w rocznym okresie gwarancyjnym i na stałe konserwacją dźwigów licencyjnych. Efektem powyższego było osiągnięcie europejskiego standardu, co nie tylko miało swój efekt eksploatacyjny dla użytkowników tych dźwigów, ale również podniosło walory estetyczne. Uzyskano kabiny bezdrzwiowe szybowe półautomatyczne, sterowania zbiorcze, a prędkości jazdy co najmniej 1 m/ sek. Natomiast maszynownie tych dźwigów zmieniły się też w pomieszczenia z nową generacją maszyn wyciągowych oraz układów napędowych i sterowniczych.

Wycinek prasowy z 68 roku

Z roku na rok wzrasta udział produkcji licencyjnej. W 1968 r. Zakłady Urządzeń Dźwigowych wyprodukowały 42 dźwigi na licencji szwedzkiej. W 1969 roku miały do zaoferowania odbiorcom już 100 sztuk.

Były to dźwigi osobowe o sterowaniu zbiorczym i prędkości jazdy 1 m/sek. przeznaczone dla budynków mieszkalnych. W 1968 r. wyprodukowano także pierwsze cztery dźwigi o sterowaniu grupowo-zbiorczym, które zainstalowano w biurowcach w Łodzi. W roku 1969 przystąpiono do wykonania pierwszych dźwigów licencyjnych o prędkości jazdy 1,7 m/sek.

Produkcję dźwigów o prędkości jazdy 2,5 m/sek. podjęto w roku 1972. Dźwigi licencyjne przeznaczano głównie dla budynków wysokich (ponad 11 kondygnacji), w domach niższych instalowano dźwigi tradycyjne dotychczasowej produkcji.

Podjęto także działania w kierunku eksportu do krajów europejskich, jak i pozaeuropejskich. W ZUDowskie dźwigi są wyposażone m.in.: cukrownie budowane przez polskich wykonawców na Kubie, w krajach byłego ZSRR, huta szkła na terenie byłej Jugosławii i wiele innych obiektów w Turcji, Mongolii i innych. Znaczną ilość dźwigów osobowych wyeksportowano do Czechosłowacji, na Węgry i do Rumunii.

Zakład produkcyjny także poddano reorganizacji, aby sprostać wysokim wymaganiom jakościowym wynikającym z licencji. Wprowadzono potokowe linie produkcyjne z oprzyrządowaniem, wyposażeniem technologicznym i transportem wewnętrznym. Powstały całe kompleksy produkcyjne ze stanowiskami kontrolnymi wyposażonymi w odpowiednią aparaturę pomiarową.

Wydział mechaniczny poddano gruntownej odnowie. Dokonano wymiany starych i wstawiono nowe maszyny jak np.: wytaczarkę, frezarki, karuzelówkę, szlifierkę do ślimaków, obrabiarki numerycznie sterowane do obróbki skrawaniem. Zainstalowano obrabiarkę zespołową do obróbki korpusów reduktorów (wciągarek) oraz obrabiarkę zespołową do obróbki otworów w sprzęgłach i kołach ciernych. Dekada lat 80-tych przyniosła przedsiębiorstwu ogrom zmian organizacyjnych.

Najpierw wyłączone zostały z jego struktury zakłady produkcyjne w Łukowie i Warszawie (zajmujące się inną produkcją niż te, które połączono w 1976 roku z Zakładami Urządzeń Dźwigowych) w trakcie tworzenia Kombinatu Dźwigów Osobowych – ZREMB, a następnie w ramach wprowadzania reformy gospodarczej, w myśl zasady: samodzielność, samorządność i samofinansowanie rozdzielono Zakład Montażu Dźwigów, tworząc z niego siedem wyodrębnionych terytorialnie samodzielnych Zakładów Montażowych: w Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Warszawie i we Wrocławiu.

Nie od rzeczy będzie podkreślenie, że przedstawienie tutaj tak obszernego omówienia okresu lat 1945 do 1989 w rozwoju przemysłu dźwigowego ma uzasadnienie w tym, że był to niepowtarzalny epizod historyczny skutkujący powstaniem monopolistycznego przedsiębiorstwa działającego w systemie gospodarki socjalistycznej centralnie sterowanej. Ta struktura w systemie gospodarki wolnorynkowej poniosła klęskę z uwagi na fakt, że o doborze dźwigów w budowanych obiektach decyduje inwestor, a państwo sukcesywnie redukuje bariery celne.

Dostawcami dźwigów są firmy, które oferują importowane wyroby o wysokim standardzie, eleganckim wystroju, a co najważniejsze o nowoczesnych rozwiązaniach konstrukcyjnych. Natomiast produkcja ZUD nowoczesna w latach 60-tych (po zakupie licencji!) - pokrywając zapotrzebowania ilościowe nie miała warunków na dostatecznie dynamiczny rozwój w ramach postępu technicznego i tym samym w warunkach wolnego rynku nie stanowiła konkurencji w odniesieniu do producentów europejskich.

Pojawiające się w 1989 roku możliwości powstania innych form organizacyjnych t.j. spółek, przedsiębiorstw prywatnych przesądziły o rozpadzie Kombinatu Dźwigów Osobowych. Z końcem 1989 roku Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa podjął decyzję o podziale KDO – ZUD i wyłączenie z jego struktury organizacyjnej Zakładu Badawczo Rozwojowego w Warszawie, Zakładów Produkcyjnych w Bolęcinie k/Płońska i w Mławie oraz Zakładów Montażowych w Katowicach, Krakowie i Warszawie. W połowie 1989 roku uległ zlikwidowaniu Zakład Montażowy w Gdańsku, a jego zadania przejęła prywatna spółka „Dźwignia”.

Na początku 1990 roku zlikwidowano Zakłady Montażowe w Łodzi, Poznaniu i we Wrocławiu, a obszary ich dotychczasowej działalności przejęły prywatne spółki „Windpol”, „Prolift” i „Dźwignia”.

Zmiany w polityce

Zarządzeniem Nr. 56/91 z dnia 27 sierpnia 1991 roku Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa zmienił nazwę KDO – ZUD i utworzył WARSZAWSKĄ FABRYKĘ DŹWiGÓW "TRANSLIFT”. Przyczyną tak radykalnych zmian w strukturze organizacyjnej tego monopolistycznego, jedynego w kraju producenta dźwigów, była zmiana ustrojowa państwa oraz zasadnicze zmiany gospodarcze, tj. odejście od centralnego zarządzania gospodarką.

W wyniku tych zmian zmalała także poważnie ilość inwestycji, głównie budownictwa przemysłowego i mieszkaniowego. W tej sytuacji zapotrzebowanie na dźwigi produkowane w Warszawskiej Fabryce Dźwigów „Translift” poważnie zmalało i w roku 1993 określiło się na około 650 szt.

Na rynek polski wchodzą zagraniczne konkurencyjne firmy dźwigowe, które wykorzystały Zarządzenie Ministra Przemysłu z dnia 28.02.1989 roku (M.P. Nr 6/89) w sprawie trybu uzgadniania z organami Dozoru Technicznego (DT) wymagań technicznych lub warunków technicznych dozoru technicznego dla importowanych urządzeń technicznych oraz materiałów i elementów stosowanych do budowy tych urządzeń lub nabycia licencji na ich produkcję. W oparciu o ten akt prawny niżej wymienieni producenci uzyskali uprawnienia do eksportu dźwigów na rynek Polski ( stan 1993 r.) :

• W maju 1991 roku firma Schindler Aufzuge AG Ebikon/Lucerna Szwajcaria uzyskuje Certyfikat Urzędu Dozoru Technicznego w Warszawie i po latach nieobecności, znowu oferuje na polskim rynku swoje najwyższej jakości dźwigi,
• Firma Schindler, która powstała w 1874 r., a w roku 1902 wyprodukowała pierwszy dźwig z silnikiem elektrycznym,
• Freissler - Otis, Wiedeń, Austria - dźwigi osobowe i towarowe,
• Albert Bocker GmbH UND Co. KG, Werne, RFN - dźwigi budowlane towarowe i towarowo-
osobowe,
• Elevadores Aragoneses, S.A. „Puarsa”, Zaragoza, Hiszpania - dźwigi osobowe i towarowe,
• Kone Elevators, Helsinki, Finlandia – dźwigi elektryczne, osobowe i towarowe,
• Metallschneider GmbH, Salzkotten – Verlar, RFN-dźwigi towarowe i osobowe małe,
• Wittur Aufzugteile GmbH + CO, Wiedenzhausen, RFN - automatyczne drzwi przystankowe i kabinowe do dźwigów osobowych, szpitalnych i towarowych oraz wciągarki dźwigów osobowych, szpitalnych i towarowych,
• Bunse - Aufzuge GmbH „BKG”, Padeborn, RFN - małe dźwigi osobowe i towarowe,
• Daldos Elevetronic S.p.A., Perfine – Valsugana, Włochy - dźwigi towarowe i małe dźwigi towarowe,
• Thyssen Aufzuge GmbH, Neuhausen , RFN - dźwigi osobowe i towarowe elektryczne i hydrauliczne, małe dźwigi towarowe.

Grzegorz Majak

foto:
kliknij aby powiększyć
admin | dodano 2018-07-02
TAGI: magazyn Dźwig | dźwig | winda | transport bliski | urządzenia transportu bliskiego | historia dźwigów