NASZE MAGAZYNY:
Najnowszy numer:

Zapoznaj się z zawartością
najnowszego numeru magazynu
Magazyn Dźwig 3/2018
Prenumerata
Aktualności
Archiwum czasopism
Dozór techniczny a bezpieczeństwo publiczne

rys.Piotr Promiński
Wśród wielu projektowanych zmian w ustawie o dozorze technicznym znalazło się jedno bardzo ważne zdanie: Dozorem technicznym są określone ustawą działania zmierzające do zapewnienia bezpiecznego funkcjonowania urządzeń technicznych oraz zapewnienia bezpieczeństwa publicznego w tym obszarze".

Ta pozornie błaha nowela ma w istocie niesłychanie ważne konsekwencje dla jednostek dozoru technicznego, których wieloletnie działania na rzecz bezpieczeństwa eksploatacji urządzeń i instalacji technicznych zostałyby oficjalnie włączone w system zapewniania bezpieczeństwa publicznego, czyli bezpieczeństwa obywateli.

Zmiany ustawy

Oficjalnie - ponieważ o ile dozór techniczny nie był dotąd wymieniany w ważnych dokumentach państwowych poświęconych bezpieczeństwu publicznemu, o tyle de facto od początku swojego istnienia działa w tym zakresie, minimalizując ryzyko groźnych awarii urządzeń technicznych, a więc także ryzyko wypadków, w których zostają poszkodowani ludzie – obywatele.

Poszkodowani bezpośrednio lub pośrednio, ponieważ straty nie ograniczają się nigdy do bezpośrednich skutków wypadku, ale pociągają za sobą inne, nierzadko uruchamiając długi łańcuch szkód. Szkody wyrządzone środowisku mogą mieć skutki bardzo odległe w czasie.

W skrajnych przypadkach – np. poważnej awarii w elektrowni, rafinerii czy w magazynie gazu – bezpieczeństwo publiczne może zostać zagrożone w bardzo szerokim zakresie. Dążenie do ograniczania ryzyka awarii i wypadku przy eksploatacji urządzeń to dobro i bezpieczeństwo publiczne.

Ze względu na dzisiejszą, skomplikowaną sytuację na świecie i zagrożenia, jakie przynoszą nowe technologie, jednostki dozoru technicznego poszerzają kontekst swojego funkcjonowania, sprawiając, że ich działalność już dziś jest mocno osadzona w obszarze bezpieczeństwa publicznego.

Zachowanie bezpieczeństwa publicznego to fundamentalna i wielowątkowa funkcja władzy państwowej. Włączenie do tych zadań dozoru technicznego jest konieczne, aby państwo mogło wywiązywać się ze swojego obowiązku.

Wobec braku jednej, ogólnie przyjętej definicji pojęcia bezpieczeństwa (w tym bezpieczeństwa publicznego) najczęściej przyjmuje się, że jest to stan pewności co do braku realnych zagrożeń utraty życia, zdrowia, sposobu życia, rozwoju, dóbr materialnych i niematerialnych. Wszyscy zgadzają się co do dwóch podstawowych spraw – bezpieczeństwo jest jedną z podstawowych potrzeb człowieka i ma on prawo do życia w poczuciu bezpieczeństwa. To jedna z fundamentalnych
zasad, które mają odzwierciedlenie w ustawie zasadniczej.

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej wymienia kilka rodzajów bezpieczeństwa, w tym przede wszystkim bezpieczeństwo obywateli, państwa i środowiska (ekologiczne). Dozór techniczny ma w każdym z nich swój poważny udział, który rozwijał się przez ponad 105 lat. Zmieniał się jego zakres i zadania oraz rosło jego znaczenie w życiu publicznym.

Kiedy w 1911 r. grupa polskich przemysłowców tworzyła Warszawskie Stowarzyszenie dla Dozoru nad Kotłami Parowymi, przedsięwzięcie to stanowiło odpowiedź na coraz bardziej palącą potrzebę zminimalizowania liczby wypadków i strat związanych z eksploatacją kotłów parowych i zbiorników pary. Przez kolejne lata postrzegano dozór techniczny jako służbę uczestniczącą w pozornie wąskim wycinku życia gospodarczego. Zapewnianie bezpieczeństwa eksploatacji urządzeń technicznych przynosiło jednak wymierne efekty, szczególnie w szeroko rozumianej energetyce, więc zaufanie do dozoru technicznego rosło i potęgowała się jego rola. Poddawano jego pieczy kolejne urządzenia techniczne - np. wytwornice acetylenu (1921 ), dźwigi osobowe (1925), suwnice, żurawie, wciągarki i wyciągi statków, kotły wodne (1961), przenośniki, układnice magazynowe i do układania torów, urządzenia ciśnieniowe obiektów jądrowych, rurociągi, w tym niektóre technologiczne (1981 ), wózki jezdniowe podnośnikowe (2003) itd.

Od 2004 r. i wejścia Polski do UE jednostki dozorowe przestały sprawować bezpośredni nadzór nad wytwarzaniem urządzeń technicznych, natomiast zaczęły wykorzystywać swoje doświadczenie jako jednostki notyfikowane, biorąc udział w procesach oceny zgodności urządzeń z wymaganiami zasadniczymi w zakresie bezpieczeństwa, zawartymi w dyrektywach UE.

Dzisiejszy świat to świat nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa publicznego, w tym zagrożeń technicznych

Wraz z rozwojem przemysłu kontekst bezpieczeństwa eksploatacji urządzeń technicznych poszerzał się i poszerza się nadal. Coraz większa współzależność różnych podmiotów gospodarczych, wzajemne powiązania między nimi nakazują przywiązywać coraz większą wagę do minimalizacji wszelkiego ryzyka, nie tylko tego zagrażającego bezpośrednio ludziom, ich mieniu i środowisku, ale także ciągłości produkcji.

Zasięg poważnej awarii przemysłowej nie ogranicza się do urządzenia, instalacji czy nawet zakładu. Zdarzenia takie oddziałują znacznie szerzej. Ich następstwa mogą objąć nieraz cały kraj, a nawet część kontynentu (np. awarie w Czarnobylu czy w Fukushimie) i wpłynąć na funkcjonowanie społeczeństwa i bezpieczeństwo publiczne.

Spowodowane awarią czy wypadkiem przerwanie pracy np. elektrowni czy rafinerii może mieć ogromne znaczenie dla funkcjonowania całego organizmu gospodarczego, a co za tym idzie, dla możliwości wywiązywania się przez państwo ze swoich obowiązków i w rezultacie dla bezpieczeństwa publicznego.

Permanentna kontrola stanu technicznego urządzeń i instalacji przez służby konserwacyjne oraz okresowe przeglądy prowadzone przez dozór techniczny służą ciągłości działania linii technologicznych, ale dzisiejszy przemysł wymaga więcej. W zakładach przemysłowych pojedyncze urządzenia łączy się w ciągi technologiczne, realizujące jako całość określone procesy.

Bezpieczeństwo całej instalacji zależy od poziomu ryzyka awarii poszczególnych jej elementów. Potrzebna jest analiza ryzyka dla całej instalacji. Konieczne jest holistyczne spojrzenie na bezpieczeństwo publiczne związane z techniką.

Metody

UDT szybko odpowiedział na te wyzwania i już od wielu lat prowadzi analizy zagrożeń i oceny ryzyka na etapie projektowania, wykonywania i eksploatacji instalacji przemysłowych takimi metodami jak RBI, PHA, HAZOP C-HAZOP, LOPA, FMEA, ETA, FTA itd. Współpracuje z przemysłem i z przedstawicielami nauki. Wprowadza innowacyjne metody badawcze, wykorzystuje nowoczesne procedury oceny ryzyka przy badaniach i ekspertyzach.

Automatyzacja i cyfryzacja sterowania procesami przemysłowymi wymaga kolejnego poziomu analiz bezpieczeństwa funkcjonalnego elektrycznych, elektronicznych i programowalnych systemów sterowania, w tym tych związanych z bezpieczeństwem.

UDT wykonuje analizy niezawodności układów bezpieczeństwa, określając poziom nienaruszalności bezpieczeństwa SIL i oceniając niezawodność oprogramowania. Wykonując takie zadania, wkracza się w obszerną problematykę cyberbezpieczeństwa, które stało się już kolejnym zadaniem dozoru technicznego. Ponieważ procesy przemysłowe są sterowane cyfrowo, skuteczność zapewniania bezpieczeństwa technicznego w świecie lndustry 4.0 wymaga kompleksowego, holistycznego podejścia odpowiadającego wyzwaniom nowych technologii. W odpowiedzi na to zapotrzebowanie UDT już od pewnego czasu dostrzega potrzebę usług związanych z cyberbezpieczeństwem zakładów przemysłowych i z ochroną ich zasobów cyfrowych przed ewentualnymi atakami oraz błędnymi działaniami układów sterowania. Dążąc do minimalizacji zagrożeń procesów przemysłowych, polski dozór techniczny jest ważnym ogniwem systemu zapewniania bezpieczeństwa w przemyśle i ma swój znaczący udział w stałym, zrównoważonym, chroniącym środowisko rozwoju polskiej gospodarki, co jest jednym z podstawowych warunków bezpieczeństwa państwa i jego obywateli, a więc bezpieczeństwa publicznego.

Ścisłego związku dozoru technicznego z bezpieczeństwem publicznym do niedawna nie dostrzegano wyraźnie. Może dlatego, że inspektor dozoru, przyszedłszy do zakładu przemysłowego, skupia się na urządzeniu, dokumentach, na instalacji, a długa lista technicznych czynności przesłania fakt, że ich celem jest nie tylko bezpieczeństwo pojedynczego człowieka czy zakładu (poprzez minimalizację ryzyka przerwy w utrzymaniu ruchu), ale także jego kontrahentów (brak przerw w łańcuchu dostaw), a w konsekwencji obrotu gospodarczego i całego społeczeństwa.

Trzeba wyraźnie podkreślić, że polski dozór techniczny aktywnie uczestniczy w wypełnianiu podstawowego zadania państwa, jakim jest bezpieczeństwo obywateli w różnych aspektach życia społecznego. Cieszę się, że ten fakt znalazł odzwierciedlenie w planowanej noweli ustawy o dozorze technicznym.

Dr inż. Andrzej Ziółkowski, UDT
foto:
kliknij aby powiększyć
admin | dodano 2018-06-04
TAGI: magazyn Dźwig | dźwig | winda | dozór techniczny | Urząd Dozoru Technicznego | UDT